कविता

पाय ठेवायला जराही जागा नसताना

इथल्या अधांतरात हरपून जाऊ नये मी,

म्हणून शोधत राहते कवितेची एखादी अर्धीमुर्धी ओळ

माझ्याआत.

ती सापडेस्तोवर

…

शरीराच्या शरीरावर उमटणार्‍या मुद्रा

तात्पुरत्या आणि आजन्म,

उष्ण आणि जिवंत गरजांनी भारलेल्या,

विलक्षण खर्‍या,

आज-आत्ताच्या क्षणात पाय घट्ट रुतवून धरणार्‍या,

…

ही फार आवडलेली एक कविता -

To a Stranger..

PASSING stranger! you do not know how longingly I look upon you,

You must be he I was seeking, or she I was seeking, (it comes to me, as of a dream,)

I have somewhere surely lived a life of joy with you,

…

उसळता एकान्त येथे |

निरवतेचा बोल आहे |

आज इथले खोल पाणी |

वाट फोडत वाहताहे ||

रम्य तारे रम्य वारे |

…

कवितांनी भरून येण्याचे दिवस.

असतात.

’काय लिहावं’पासून ’लिहावं का’पर्यंत

’वाचणं, लिहिणं आणि करणं’ यांच्या भाजणीचे.

चर्चांच्या निष्क्रिय निवांत बुडबुड्यांचेही...

…

ही तटबंदी अजिंक्य नाही

मला ठाऊक आहे.

अजाणता किती वेळा आत पाऊल टाकता टाकता राहिला आहात की...

पण म्हणून राजरोस महाद्वार उघडीन तुमच्यासाठी,

असं मात्र नाही.

…

फैज अहमद फैज हा कवी मित्रकृपेनं भेटला. पुरते शब्दार्थ न कळताही भाषेच्या लयीची भूल पडते नि मागून दमदार अर्थ आकर्षण अधिक सखोल करत नेतात, तसं झालं. कवी असण्यातली सगळी वेडं जगून घेणारा हा कवी. बंडखोर, स्वप्नाळू, धुंद प्रेम करणारा, प्रेम पचवून शहाणपणाचं खंतावलेलं पाऊल टाकणारा. तो गायलाही गेला खूप. वेड लागल्यासारखी मी वाचत, ऐकत, समजून घेत सुटले. १३ फेब्रुवारीला या कवीचा जन्मदिन. त्या निमित्तानं हे साहस.

खरं तर काही ऋणनिर्देश करायला हवेत. पण काही ऋणांतून कधीच मुक्त न होण्यात... वगैरे वगैरे!

हे शब्दश: / अर्थश: भाषांतर नाही. कवितेतल्या प्रत्येक शब्दाचा अर्थ चिमटीत धरायचा; की कवितेचं कवितापण, तिच्यातला मूड असा प्रश्न अनेकवार पडला. नि फैजच्या शब्दांना हात घालायचं पाप करतोच आहोत, तर न भिता-न कचरता-मनापासून करू, असं म्हणत मी दुसरा पर्याय स्वीकारला. गायत्री नातूनं मागे केलेली चार भाषांतरं आठवून मी खचणारा धीर सावरला. तिचे आभार मानायला हवेत. वाद होऊ शकतो अनेक गाळलेल्या नि घातलेल्या शब्दांवरून. क्रमावरून. प्रतीत होणार्‍या अर्थावरून. कुठे भाषांच्या मर्यादा आहेत, कुठे नादाच्या. मला मर्यादा मान्य आहेत. 'हे सापेक्ष आहे' ही इथे पळवाट म्हणून वापरत नाही, मला खरंच असंच म्हणायचं आहे, की हा कवितेनं 'मला' दिलेला अर्थ आहे नि तो प्रत्येकासाठी निराळा असेल.

असो. पुरे. एकदाच माफी मागते.

ही फैज यांची मूळ कविता:

…

टोक काढल्या जाणार्‍या पेन्सिलीसारखे स्वतःला तासत

आपण येऊन पोचतो एका टोकावर.

कंटाळा,

चाकोरीबद्ध कामांचे ढीग,

एकाच वेळी निर्बुद्ध नि क्रूर असू शकणार्‍या लोकांचे जथ्थे...

…

सगळ्यांच्या पोटी

एकटं असायची भीती.

नातेवाईक धरून ठेवणं.

माणसं-बिणसं जोडणं-बिडणं.

लोकांना रुचेल तसं(च) वागणं.

…

नव्यानं सुरू झालेल्या दिवसांच्या छाताडावर गुडघे रोवून.

नव्या आयुष्याच्या झिंज्या मुठीत पकडून.

ओळीत लावलेल्या दिनक्रमाची रासवटपणे कॉलर पकडून.

अनोळखी आविर्भावाला एक खणखणीत मुस्काटात खेचून.

फिरवलेल्या पाठीला एक आईवरची शिवी बिनदिक्कत हासडून.

…